Statistics Netherlands: Het Engels in opkomst bij het CBS

Verschenen in Taaljournaal, september 2011

Het Centraal Bureau voor de Statistiek komt met alleen Nederlands niet meer toe. Hun publicaties worden tegenwoordig zelfs tot in Azië gelezen. Veel teksten moeten daarom ook in het Engels de deur uit: een flinke kluif voor een bureau dat vooral gespecialiseerd is in cijfers.

Hoe is het gesteld met onze levensstijl? Hoeveel geld hebben we gemiddeld te besteden? En hoeveel motorvoertuigen werden er vorige maand eigenlijk verkocht? Het Centraal Bureau voor de Statistiek rekent het allemaal keurig voor ons uit. Missie: betrouwbare en samenhangende statistische informatie publiceren, die inspeelt op de behoefte van de samenleving.

De overheid en het bedrijfsleven doen daar vervolgens hun voordeel mee. Zij krijgen inzicht hoe de samenleving eruitziet en kunnen daar hun beleid en strategie op afstemmen. Maar die samenleving is de laatste jaren steeds internationaler geworden. Daarbij moet het CBS ook cijfers aan de Europese Unie en de Verenigde Naties rapporteren over zaken als conjunctuur en sociale zekerheid. En dat liefst in het Engels.

Lieneke Hoeksma, hoofd Vertaalbureau van het CBS: “Het mag ook in het Nederlands, want dat is een officiële Europese taal. Maar onze ervaring is dat rapporten dan pas later en door minder mensen gelezen worden. Die kunnen we dus beter zelf meteen in het Engels aanleveren.”

Voorbeeldfunctie

Daarnaast werkt het CBS veel samen met statistische bureaus in andere Europese landen en – sinds kort – in Azië. Het gaat dan vooral om kennisuitwisseling van statistische methoden en werkwijzen. Bovendien is het CBS op veel terreinen internationaal leidend. Hoeksma: “Neem onze virtuele volkstelling. Elk EU-land moet om de zoveel tijd doorgeven hoeveel mensen er wonen. In de meeste landen gaan ze gewoon bij mensen langs de deur. Wij verzamelen onze gegevens op een andere manier: onder andere via registraties bij instanties als de Belastingdienst. Dat is veel efficiënter en je hoeft niemand lastig te vallen. Andere landen willen dan graag weten hoe we dat precies doen.”

Die voorbeeldfunctie stamt al uit de jaren ’70, toen het CBS als eerste een elektronisch hulpmiddel ontwikkelde voor het afnemen van interviews: Blaise, vernoemd naar de beroemde Franse wiskundige Blaise Pascal die de eerste mechanische rekenmachine uitvond. Hoeksma: “Blaise is een programma dat je automatisch door een vragenlijst heen helpt. Het draaide op de vroegst beschikbare draagbare computers. Nu wordt het systeem nog steeds in veel landen gebruikt, al is het een stuk verder ontwikkeld.”

Van Nederlands naar Engels

Het CBS wil zijn rol als koploper in binnen- én buitenland natuurlijk graag behouden. En dat betekent niet alleen vernieuwend bezig zijn op het gebied van statistische onderzoeksmethoden, maar dus ook dat een groot deel van de publicaties in het Engels moet verschijnen. Alleen heeft het bureau die capaciteit niet altijd in huis. Hoeksma: “Het vertaalbureau bestaat slechts uit drie mensen, dus wij kunnen onmogelijk alle vertalingen op ons nemen. Daarom besteden we grote vertaalprojecten zoals jaarverslagen nu uit aan het Taalcentrum-VU.”

De onderzoekers vertalen ook veel zelf, wat soms weer andere problemen oplevert dan alleen een hoge werkdruk. Hoeksma: “De statistici hebben over het algemeen Nederlands als moedertaal. Je krijgt dan al gauw letterlijke vertalingen, die te dicht bij de Nederlandse zinsstructuur blijven en grammaticaal niet altijd kloppen.”

Een aantal statistici heeft daarom pas geleden een cursus Engels gedaan bij het Taalcentrum-VU. Dat heeft geholpen: het taalgebruik is zorgvuldiger en de rapporten zijn beter gestructureerd. Al is er ook een valkuil die wat lastiger te verhelpen is. Hoeksma: “Voor de onderzoekers is het belangrijk dat alle gegevens compleet betrouwbaar zijn – tot drie cijfers achter de komma nauwkeurig. Dat wil nog wel eens leiden tot jargon en lange, ingewikkelde zinnen die niet begrijpelijk zijn voor een breder publiek.”

Toegankelijk

Dat terwijl het CBS toegankelijkheid van teksten juist hoog in het vaandel heeft, met name in de laatste 15 jaar. Daarvoor hield het CBS zich voornamelijk bezig met waar het in uitblinkt: betrouwbare cijfers publiceren. Hoe de buitenwereld daar kennis van nam, speelde een minder grote rol. Hoeksma: “Toen ik hier 27 jaar geleden kwam werken, hadden we nog niet eens een communicatieafdeling. Maar langzamerhand werd het steeds belangrijker om de buitenwereld te laten zien wat we hier nu precies doen.”

Veel van de huidige teksten – de website, persberichten en meer populaire boeken als Nederlands langs de Europese meetlat zijn nu juist bestemd voor het brede publiek. Die moeten dus in heldere, eenvoudige taal geschreven zijn. En de doelgroep van de wetenschappelijke rapporten mogen dan vakgenoten zijn, ook in die teksten streeft het CBS naar duidelijke taal. Hoeksma: “Dat je vaktaal gebruikt, wil niet zeggen dat de rest van de tekst ook lastig leesbaar hoeft te zijn.”

Daar ligt dan ook meteen de blijvende uitdaging van het CBS: gewone mensen het verhaal achter de cijfers laten zien, in alle publicaties. Hoeksma: “Het CBS heeft een schat aan informatie en die willen we graag delen met de rest van de wereld. In helder en correct Nederlands én Engels.”