Wie imiteert Geert?

Verschenen in de eenmalige glossy Geert, oktober 2010

Goed voorbeeld doet goed volgen. En met hard werken kom je een eind. Maar wie een geboren leider wil worden, kan wel wat talent gebruiken. En dan nog moet hij onderweg goed uitkijken dat hij geen verkeerde weg inslaat en niet naast zijn schoenen gaat lopen.

Onze jeugdhelden en rolmodellen na-apen doen we allemaal. Dat ligt besloten in onze hersenen, waar zogeheten ‘spiegelneuronen’ zetelen. Zonder dat we het in de gaten hebben, imiteren we tot op de dag van vandaag het gedrag van onze ouders, favoriete leraren en tv-personages, en heldhaftige stripfiguren.

Dat ik Madonnatrekjes vertoon en u uw kinderen net zo toespreekt als uw ouders u toespraken, is dus weinig schokkend. Maar als je tot de ontdekking komt dat George Bush toch wel verdacht veel op zijn cowboyheld Gary Cooper lijkt, Sadam Hoessein hetzelfde kunstje deed als Jozef Stalin en dat Barack Obama zich net zo gedraagt als Spiderman, dan schrijf je daar een boek over.

Aan Frank Schaper deze eer. Toen hij als manager bij KLM zonder blikken of blozen Kuifje stond na te praten, dacht hij: eens kijken of andere leiders dit ook doen. Hij begon een zoektocht naar de jeugdhelden van grote wereldleiders en legde zijn bevindingen vast in Hoe je een geboren leider wordt. Want niet alleen blijkt het gedrag van wereldleiders duidelijk terug te voeren op de helden en rolmodellen uit hun jeugd; persoonlijke kenmerken bepalen uiteindelijk hoever zij gaan in hun kopieergedrag. En dat maakt de één een geboren leider en de ander een slap aftreksel van zijn grote voorbeeld.

Voor geboren leiderschap is dus meer nodig dan geboren worden en je jeugdhelden na-apen. Schaper stelt dat er naast de natuurlijke geboorte, nog vier ‘geboortes’ nodig zijn om het tot geboren leider te schoppen: die van een relevante gave, een persoonlijk motief, een aansprekende missie en tot slot een groep volgers. Obama is zo’n geboren leider. Hij mag zich dan soms Spiderman wanen, het staat zijn leiderschap niet in de weg. De geboorte van zijn relevante gave – zijn retoriek – zorgde ervoor dat hij zijn jeugdheld kon ontstijgen. Bij Bush ontbreekt zo’n gave dan weer. Hij is daardoor blijven steken op het niveau van cowboyimitator. En daar kan hij helemaal niets aan doen.

Maar we gaan het natuurlijk over Geert Wilders hebben. Dat hij geen wereldleider is en dus niet voorkomt in Schapers boek, maakt hem namelijk niet minder interessant. Sterker nog: zijn strategie van leidinggeven is zo opvallend vergeleken met die van andere Nederlandse politici, dat Schaper puur voor zijn eigen lol ook alle documentatie over Geert Wilders verslond om een verklaring te vinden voor zijn motieven.

En, is Geert Wilders een geboren leider?
Hij voldoet aan alle vijf geboortes, dus ja. Maar hij valt wel in een speciale categorie: die van de geboren dictators.

Poe. Vertel.
Zijn natuurlijke geboorte is om te beginnen handig geweest. Daarnaast beschikt hij over een belangrijke relevante gave, zijn retoriek. Hij past alle oude wetten van de retorica toe: hij spreekt kort, bondig en gebruikt veel herhaling. Maar dat maakt iemand nog geen dictator. Daarvoor moeten we kijken naar de geboorte van zijn missie om de islam uit te bannen en de groep volgers die hij daarmee geboren heeft laten worden. Dit idee is letterlijk afkomstig uit De psychologie der massa’s van Gustave Le Bon, waar Hitler en Mussolini ook bij zweerden. Le Bon beschrijft hoe je met het constant herhalen van een vijandbeeld een groep volgers kunt creëren. De massa heeft dat liever dan een genuanceerd verhaal. Heb je de massa eenmaal om, dan loopt ze blind achter de leider aan. Mussolini stuurde Le Bon na zijn verkiezingswinst zelfs een bedankbrief.

Bespeur ik daar een voorzichtige vergelijking met Hitler?
Wilders is geen Hitler en zal zelf elke vergelijking glashard ontkennen, want hij heeft juist veel sympathie voor de joodse gemeenschap. Maar er zijn zeker overeenkomsten als je kijkt naar hoe hij inspeelt op de angsten van het volk, en naar zijn toenemende zelfvertrouwen.

Meer dan een gezonde dosis?
Hij zit al in de fase hoogmoed. Dat zie je terug in zijn gedrag: hij heeft steeds grootsere plannen, gebruikt steeds grotere woorden en hij zoekt steeds vaker een internationaal podium op. Neem zijn speeches in New York en Berlijn: dat zijn natuurlijk best vreemde acties, midden in een delicate kabinetsformatie. Dit soort gedrag is bij aanhoudend succes een voorbode van grootheidswaanzin: Wilders als Redder van de Westerse Beschaving.

En dan is het gedaan met de pret.
Waarschijnlijk, want de massa prikt daar na enige tijd wel doorheen. Maar vergeet niet dat het jaren kan duren voor het zover is, als het al zover komt. Op dit moment speelt hij het spel het slimst van allemaal.

Als een dictator. Is dat slim?
Hij gaat continu het conflict aan, is strijdlustig, en meedogenloos in zijn taalgebruik en beleid. Allemaal kenmerken van een dictator. En tot nu toe hebben die hem alleen maar succes opgeleverd.

Maar we leven nog altijd in een democratie. Hoeveel ruimte is er voor een dictator?
Het een hoeft het ander niet uit te sluiten. Hitler werd in 1932 gewoon democratisch gekozen. Wilders zal zelf overigens zeggen dat de democratie hem heilig is. Hij zal zichzelf nooit een dictator noemen. Maar hij is wel de alleenheerser binnen zijn eigen partij en het enige lid. Martin Bosma, de tweede man binnen de PVV, verklaarde onlangs in een interview met de Volkskrant dat de PVV bewust geen ledenstructuur hanteert, omdat dat een ‘faalfactor’ is voor een organisatie. Dat is hoe een dictator denkt: een democratische structuur als faalfactor.

Zijn eigen dictatuurtje binnen ons democratisch systeem.
En van dat systeem maakt hij gretig gebruik, als het hem goed uitkomt weliswaar. Hij zoekt precies die media op die zijn macht kunnen vergroten. Maar hij gaat ook alleen naar die debatten waar hij kan scoren. En hoe vaak heb je Pauw en Witteman niet horen zeggen: “We hebben Wilders uitgenodigd, maar hij heeft bedankt.”?

Hoe komt Wilders toch aan al die dictatoriale eigenschappen?
Een groot deel zit ‘m denk ik in zijn karakter en een ander deel in zijn persoonlijke motief. Al blijft zijn motief onduidelijk, omdat er weinig informatie is over zijn jeugd- en tienerjaren, de tijd waarin zo’n motief gevormd wordt. Ik denk dat het te maken heeft met zijn grootouders waar hij vaak bij op bezoek ging. Zijn opa was een in Utrecht geboren adjunct-inspecteur in Nederlands-Indië en zijn oma kwam uit een oude Indisch-Joodse familie. Hun terugkeer naar Nederland ging gepaard met armoede, onrecht en miskenning. En het lijkt erop dat Geert continu op zoek is naar erkenning, en bevestiging van zijn Nederlanderschap. Dat is wellicht ook een verklaring voor zijn geblondeerde haar. Of misschien heeft dat meer te maken met het kapsel van een van zijn helden, Sonny Crockett. Wilders zei tegen Veronica Magazine dat hij de hele dvd-collectie van Miami Vice in zijn bezit heeft…

Voor Veronica ging hij ook op de foto, verkleed als zijn held Michiel de Ruyter. Wat zegt dat?
Wilders zegt dat Michiel de Ruyter voor niets en niemand bang was en altijd strijdlust toonde. Dat zien we bij hem ook terug. En bij Margaret Thatcher en Winston Churchill, twee andere helden van Wilders. Van veel grote leiders trouwens, dus dat is niet zo gek. Een treffender vergelijking is die met Frits Bolkestein, zijn grote voorbeeld toen hij bij de VVD ging werken als beleidsmedewerker. De biografie van Wilders heet niets voor niets De Tovenaarsleerling.

Ze hebben niet hetzelfde kapsel.
Maar ze zijn wel allebei deels van Indonesische afkomst. Dat schept een band. Veelzeggend is ook dat Wilders niets tegen de islam had totdat Bolkestein zich er als eerste Europese politiek leider kritisch over uitsprak.

Dat riekt naar na-aperij.
Hij gaat garen spinnen bij de constructie VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV, een constructie die Wilders overigens afkeek van Denemarken. Hij kan daar heel gericht op inspelen. Daarbij verwacht ik dat hij de grote winnaar gaat zijn bij verkiezingen van de Provinciale Staten.

Dat is wel speculatief.
Hij heeft eerder laten zien hoe hij uit het niets heel groot kan worden. Waarom zou hij dat niet nog eens doen? Veel mensen zijn hem nog niet moe. En zoals Thatcher zei: een dictator zal zich niet overgeven, die moet je verslaan. Daartoe acht ik niemand in de Tweede Kamer momenteel in staat, dus voorlopig kan hij gewoon zijn gang gaan.

Nederland een dictatuur in de dop?
Daar zijn de omstandigheden nog niet naar. Maar ik sluit Italiaanse toestanden niet uit.

 

Hoe je een geboren leider wordt, Frank Schaper, Scriptum / 1e druk / 2009 ISBN-13: 9789055946471

 

De vijf geboortes van Geert Wilders als leider

  • De natuurlijke geboorte: 6 september 1963
  • De geboorte van een relevante gave: zijn retoriek. Geboren in zijn VVD-tijd onder leiding van Bolkestein wiens speeches hij schreef
  • De geboorte van een persoonlijk motief: erkenning krijgen. Vermoedelijk geboren in zijn eerste twintig levensjaren
  • De geboorte van een aansprekende missie: de ‘vijand’ uitbannen, de islam, en de linkse elite verslaan. Geboren in zijn VVD-tijd onder leiding van Bolkestein die toen bekend stond als islamcriticus
  • De geboorte van een groep volgers: de 1,5 miljoen kiezers die in 2010 op hem stemden. Geboren in 2006, toen de PVV voor het eerst een grote zetelwinst boekte

 

Over Frank Schaper

Frank Schaper (52) is personal coach, trainer en consultant van onder andere leidinggevenden, en schreef vier boeken over persoonlijkheid en leiderschap. Hij studeerde cum laude af in de Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek aan de Technische Hogeschool (nu TU Delft). Na zijn studie bekleedde hij ruim 20 jaar tal van managementfuncties bij KLM en McDonnell Douglas Flight Test Department in Amerika. Ook is hij uitvinder: samen met zijn broer Bert ontwikkelde hij het kaartensysteem ‘de Flat Globe’, en de perfecte voetbal: de NIKE GEO. Voor de KRO maakte hij in 2005 De Nationale Karaktertest, de eerste speciaal voor televisie ontwikkelde persoonlijkheidstest op basis van het enneagram.