Op de Jaap Edenbaan is ook de sfeer onder nul

Verschenen in het Parool, 22 januari 2009

Schaatsen in de openlucht, oud-Hollandse stamppot en bokbier tot april. Voor de meeste schaatsers is het vooral die sfeer die hen de Jaap Edenbaan trouw doet blijven. Maar de sfeer is goed verziekt, zeggen de ondernemers van onder andere  schaatsschool Duosport, Indoor Ski & Squash en restaurant de Skeeve Skaes. De ijsbaan zit in geldnood en het bestuur speelt volgens de ondernemers wel erg smerige spelletjes om aan geld te komen.

De Jaap Edenbaan wordt voor 40 procent gefinancierd door de gemeente en de rest moet ze zelf genereren via de inkomsten van toegangskaartjes, evenementen en  huuropbrengsten van panden die stichting Jaap Eden IJscomplex verpacht aan de ondernemers op de baan. Maar de Jaap Edenbaan verkeert sinds een aantal jaar in een financiële crisis. Door de zachtere winters neemt de populariteit van de schaatssport af en daar heeft de ijsbaan financieel onder te lijden. Door het nodige herstel van achterstallig onderhoud is Jaap Eden ook meer geld kwijt dan voorheen.

Om de financiële problemen aan te pakken, vroeg het bestuur van Jaap Eden de gemeente in 2006 om een eenmalige subsidie van anderhalf miljoen euro. Deze werd toegezegd onder de voorwaarde dat Jaap Eden elk jaar zelf 345.000 euro extra zou inbrengen. Daarom zag het bestuur geen andere mogelijkheid dan bepaalde diensten op en rond de baan niet langer uit te besteden aan ondernemers. In 2007 werd besloten de huurovereenkomsten met verschillende ondernemers op de baan op te zeggen.

Twee huurovereenkomsten zijn uiteindelijk toch verlengd. Twee andere zijn beëindigd, waaronder die van restaurant Jaap Eden (nu Boven Nul) dat de stichting al in eigen beheer heeft. Maar om aan de voorwaarde van de gemeente te kunnen voldoen, ziet de stichting zich genoodzaakt de exploitatie van de horeca geheel in eigen hand te nemen. Dus ook restaurant de Skeeve Skaes.

Grote conflicten

Een van de andere huurovereenkomsten die is beëindigd is die van Indoor Ski & Squash. Per 1 juli 2009 moeten Marc van Beek en Rolf Burgert na bijna 20 jaar met pijn in hun hart het pand verlaten. Maar het contact tussen hen en het stichtingsbestuur verliep zo stroef dat ze zich bij hun vertrek hebben neergelegd.

Dan Duosport, dat al bijna 20 jaar alle schaatslessen op de baan verzorgt. Gelukkig voor Christian Spekreijse en Mark Hakkeling besloot de stichting hun huurovereenkomst uiteindelijk toch te verlengen. Maar hoe het bestuur heeft gedacht hun bedrijf over te kunnen nemen, is hun een raadsel. Hakkeling: ‘Eerzucht, macht, jaloezie? Geen idee!’

Bij een van de twee horecagelegenheden op de baan lijkt het doel bereikt. Sinds vorig jaar maakt restaurant Boven Nul onderdeel uit van Jaap Eden Sportkantines B.V, die stichting Jaap Eden zelf beheert. De ondernemers zien echter dat Boven Nul met moeite het hoofd boven water kan houden. Spekreijse: ‘Bestuurders zijn geen horecaondernemers en Boven Nul is ’s avonds geregeld dicht. Dat is toch gek als het je allemaal om geld te doen was?’

De grote vraag is dus hoe de stichting het voor zich ziet als zij ook restaurant de Skeeve Skaes zelf gaat exploiteren. Jac Hoeve runt het restaurant al bijna 24 jaar samen met zijn familie. Volgens de bezoekers leeft het stichtingsbestuur in een droom, want het is de familie Hoeve die de Skeeve Skaes maakt tot wat het is: een gastvrij museum dat bijna een nog grotere reden is om naar Jaap Eden te komen dan het schaatsen zelf.

‘Hoeve is niet uniek’

Voor Egbert de Vries, voorzitter van het stichtingsbestuur, en directeur Ellis van der Weerden kan die droom werkelijkheid worden. De Vries: ‘Het zal niet gemakkelijk zijn om iemand in loondienst tevinden die het met zoveel passie doet als Hoeve, maar hij is niet uniek en niet onvervangbaar. En we moeten niet vergeten dat het om de schaatsers gaat. Het klinkt misschien lullig, maar de familie Hoeve heeft niet onze prioriteit.’

Het probleem is dat de huurovereenkomst van de Skeeve Skaes niet zomaar is te beëindigen en Hoeve nog lang niet van plan is om ermee te stoppen. Vorig jaar besloot de stichting hem daarom via een juridische procedure zijn zaak uit te werken.

Dringend nodig voor eigen gebruik is een van de gronden waarop de huurovereenkomst ontbonden kan worden, maar deze is niet gemakkelijk aan te tonen. De stichting voert dan ook een tweede grond aan: Hoeve zou zich niet gedragen hebben als een goede huurder betaamt. En om dat aan te tonen grijpt de stichting elk voorbeeld aan dat kan wijzen op slecht huurderschap. Onterecht, zegt Hoeve: ‘In het jaarverslag van 2006 werd ik nog geroemd als echte partner. Er zijn heus wel eens meningsverschillen met oud-bestuursleden of directies geweest, maar daar zijn we altijd uitgekomen door gewoon met elkaar om de tafel te gaan zitten en het uit te praten.’

Maar het huidige bestuur lijkt nooit zin te hebben gehad om te praten. Zonder enige aankondiging kreeg Hoeve op 29 oktober 2007 een opzeggingsbrief onder zijn neus, ondertekend door Lex van Drooge, de toenmalige directeur – vorig jaar uitgeroepen tot gemeenteraadslid met de meeste nevenfuncties – met wie volgens de ondernemers de problemen zijn begonnen. ‘Het is hem nooit om de Jaap Edenbaan gegaan, alleen om eigen gewin en macht.’

Volgens het huidige bestuur staat Van Drooge buiten de discussie. Van der Weerden: ‘Het proces loopt tussen de stichting en de Skeeve Skaes, niet tussen Van Drooge en de Skeeve Skaes.’ Volgens Hoeves advocaat, Arent van Wassenaer, speelt Van Drooge wel degelijk een rol. Van Wassenaer: ‘Van Drooge is nog steeds waarnemend directeur bij afwezigheid van Van der Weerden. Ook stond hij in september 2008 in het handelsregister nog ingeschreven als directeur van Jaap Eden Sportkantines B.V. Nu ineens staat de huidige directeur er vanaf juni in, dus dat moet met terugwerkende kracht gewijzigd zijn.’ Van Drooge zelf wil niet reageren.

Ook volgens Hoeve staat de betrokkenheid van Van Drooge vast: ‘In de dagvaarding van de stichting wordt als argument voor mijn slechte huurderschap aangevoerd dat ik Van Drooge de toegang tot de Skeeve Skaes heb geweigerd. Maar hij liep vaak rechtstreeks de keuken in om de kunst af te kijken voor Boven Nul.’ Een andere reden dat Van Drooge de deur gewezen is, is omdat hij een aantal vrouwelijke medewerkers van de Skeeve Skaes verschillende malen op intimiderende wijze zou hebben aangesproken. Ook elders op de ijsbaan wordt een soortgelijke beschuldiging geuit. Van Drooge ontkent deze aantijgingen, aldus de advocaat van de stichting Jaap Eden.

Brandende kaarsen in Boven Nul

Volgens Hoeve en Van Wassenaer is het overduidelijk dat het stichtingsbestuur van gekkigheid niet meer weet waar het argumenten vandaan moet toveren. Het bestuur denkt echter volledig in zijn recht te staan. Van der Weerden: ‘De problemen met Hoeve lopen terug tot 1991. Er zijn al zoveel ergernissen, problemen en ruzies geweest.’

Wat is er volgens het bestuur dan zo ergerlijk aan Hoeve? Van der Weerden: ‘Het is onmogelijk om afspraken met die man te maken. Als hij bijvoorbeeld in de zomer een feest heeft en gebruik wil maken van het terras, moet hij een toezichthouder aanvragen. Dat is een strenge veiligheidseis waaraan we moeten voldoen. Hij kan die aanvraag tot 60 uur voor het feest in te trekken. Maar wat doet Hoeve? Die maakt op het formulier naast de vakjes voor toezichthouder ‘ja’ of ‘nee’ nog een vakje: ‘bij mooi weer’.’

Hoeve zegt dat het door de onvoorspelbaarheid van het weer onmogelijk is om zo ver van tevoren aan te geven of hij wel of geen toezichthouder nodig heeft. Volgens Van der Weerden geeft het aan dat Hoeve het niet zo nauw neemt met de veiligheid. Hoeve: ‘Dit is de wereld op zijn kop. Je kan wel een hele editie van Het Parool wijden aan hoe de stichting met veiligheid omgaat. Vorig jaar zag ik dat in Boven Nul alle kaarsen nog brandden toen het al gesloten was. Maar als er hier brand uitbreekt en de 11.000 liter ammoniak die vlak naast Boven Nul is opgeslagen om de ijsbaan te koelen, vrijkomt, dan moet heel de Watergraafsmeer worden geëvacueerd. Dus ik heb de brandweer gebeld, maar dat had ik van Van der Weerden niet mogen doen.’

Een Kees Verkerkfonds

De ondernemers en veel bezoekers maken zich zorgen over de toekomst van de Jaap Edenbaan. Daarom is vorig jaar de stichting Vrienden van Jaap Eden opgericht, met nu al 1800 vrienden. Ingrid Schoemaker, voorzitter van de stichting Vrienden: ‘De wijze waarop sport en recreatie vorm krijgen op de Jaap Edenbaan is uniek en moet zo blijven. De stichting Vrienden heeft aangeboden als gesprekspartner in de conflicten op te treden, maar het bestuur is niet echt tot samenwerking bereid.’

Een van de oplossingen die de stichting Vrienden aandraagt voor de financiële problemen is het zoeken van sponsors. Kees Verkerk, hartsvriend van Jaap Eden, is zelfs bereid een Kees Verkerkfonds op de zetten. Verkerk: ‘De Jaap Edenbaan is voor mij een en al nostalgie en van de Skeeve Skaes moeten ze afblijven. Pijn aan mijn hart krijg ik ervan!’

Wel zijn de Vrienden van mening dat het geldprobleem van de stichting veel minder groot had kunnen zijn, als het bestuur niet onnodig veel geld aan de verkeerde dingen had uitgegeven. In 2006 waren de personeelslasten bijvoorbeeld met bijna drie ton gestegen ten opzichte van het vorige jaar. Een medewerker en directeur kregen via een rechterlijke procedure naar verluidt ieder bijna een ton mee toen zij Jaap Eden verlieten, en de eigenaren van restaurant Jaap Eden zijn voor een groot bedrag uitgekocht. Met alle ondernemers liepen in de afgelopen twee jaar procedures, dus de advocaat van de stichting moet ook al behoorlijk wat geld gekost hebben. Kosten die het bestuur had kunnen besparen door in plaats van naar de rechter te stappen, eerst met de ondernemers een gesprek aan te gaan.

Maar de Vrienden verbazen zich nog het meest over het gebrek aan een reactie van de gemeente. Schoemaker: ‘De gemeente wil zich niet bemoeien met de problematiek, omdat Jaap Eden een particuliere stichting is en geen overheidsinstelling. Maar als je ziet dat er zoveel problemen spelen bij een stichting die je zoveel subsidie verleent, dan dwing je het bestuur toch tot een gesprek? Het gemeenschappelijk belang voor de gebruikers wordt bijna uit het oog verloren.’

De ondernemers zouden er het liefst samen met de stichting voor zorgen dat de nostalgische sfeer van Jaap Eden behouden blijft. Maar als het bestuur zich blijft opstellen zoals het nu doet, mag het wat hen betreft uitglijden op het gladde ijs waar het zich nu op bevindt. En wat er met de Skeeve Skaes gaat gebeuren? Van Wassenaer: ‘Ik verwacht voor de zomer een uitspraak van de rechter en mocht die negatief uitvallen voor Hoeve, dan neem ik aan dat hij in hoger beroep wil. En dan kun je er wel weer anderhalf jaar bij optellen. Hoeve gaat voorlopig nergens heen.’

Gelukkig voor de bezoekers kunnen zij voorlopig nog terecht voor koek en zopie bij de Skeeve Skaes. En als het aan de familie Hoeve ligt, hoeft niemand iets te merken van de conflicten. ‘We blijven gewoon doen waar we goed in zijn.’